ભારતની ધરતી પર 70 વર્ષ બાદ ચિત્તા જોવા મળ્યા છે અને આ ત્યારે શક્ય બન્યું જ્યારે ભારત સરકારે એક વિશેષ પગલું ઉઠાવતા દક્ષિણ આફ્રિકાના દેશ નામીબિયામાંથી 8 ચિત્તા મંગાવ્યા. આ ચિત્તાઓને મધ્યપ્રદેશના કુનો નેશનલ પાર્કમાં રાખવામાં આવ્યા છે. મળતી માહિતી મુજબ, આ ચિત્તાઓ થોડા સમય માટે ખાસ દેખરેખ હેઠળ રહેશે અને પછી તેમને જંગલની અંદર છોડી દેવામાં આવશે, જેથી તેઓ કુદરતી રીતે શિકાર કરી શકે અને તેમની પ્રજનન પ્રવૃત્તિ કરી શકે.
જો જોવામાં આવે, તો ઘણાને ખબર નહીં હોય કે ભારતમાં છેલ્લી ચિત્તા ક્યારે જોવા મળી હતી. સાથે જ એ પણ જાણી શકાશે નહીં કે ભારતના છેલ્લા ચિત્તાનો શિકાર કયા વ્યક્તિએ કર્યો હતો. આ વિષય વિશે સંપૂર્ણ માહિતી માટે ચોક્કસપણે આ લેખ અંત સુધી વાંચો.
And then the last lot of cheetah. 3 cheetah hunted by King of Koriya (Chhattisgarh) in 1947. By 1952 government of India declared then extinct. The first step of species extinction in local population extinction. Many are facing now in India. Hope we will pay attention to them. pic.twitter.com/DSRxs17uBW
— Parveen Kaswan, IFS (@ParveenKaswan) September 17, 2022
દેશના છેલ્લા ચિત્તા શિકારીની કહાની
વર્ષ 1952માં, ભારત સરકારે ભારતમાં ચિત્તાઓને લુપ્ત જાહેર કરી અને તે જ સમયે, ભારતમાં છેલ્લો ચિત્તા 1947માં માર્યો ગયો. ભારતમાં છેલ્લા ચિત્તાઓની વાર્તા છત્તીસગઢ સાથે સંબંધિત છે. મળતી માહિતી મુજબ, ભારતમાં કોરિયા રાજવંશના મહારાજા રામાનુજ પ્રતાપ સિંહ દેવે દેશના છેલ્લા ત્રણ ચિત્તાનો શિકાર કર્યો હતો. છેલ્લી ચિત્તાનો શિકાર કર્યા બાદ કોરિયાના મહારાજાએ તસવીર માટે પોઝ પણ આપ્યો હતો.
એક રિપોર્ટ અનુસાર, કોરિયા રાજ્યના મહારાજા રામાનુજ પ્રતાપ સિંહદેવે વર્ષ 1947માં રજવાડાના રામગઢ વિસ્તારમાં 3 ચિત્તાનો શિકાર કર્યો હતો. આ અહેવાલમાં વન્યજીવન નિષ્ણાત મીતુ ગુપ્તા કહે છે કે, “બોમ્બે નેચરલ હિસ્ટ્રી સોસાયટીના દસ્તાવેજોમાં તેનો ઉલ્લેખ છે.”
બોમ્બે નેચરલ હિસ્ટ્રી સોસાયટીને આ માહિતી મહારાજાના દ્વારા ફોટોગ્રાફ્સ સાથે આપવામાં આવી હતી. આજે પણ મહેલના ઓરડામાં માર્યા ગયેલા ચિત્તાઓ માથું લટકાવેલા જોવા મળશે.
રામાનુજ પ્રતાપ સિંહદેવ વર્ષ 1909માં તેમના પિતા શિવમંગલ સિંહદેવના મૃત્યુ પછી ગાદી પર બેઠા. એવું કહેવાય છે કે મહારાજા રામાનુજ શિકારના શોખીન હતા અને રાજ્યનો મોટો વિસ્તાર જંગલોથી ઘેરાયેલો હતો, જ્યાં ઘણા પ્રકારના જંગલી પ્રાણીઓ હતા.
ચિત્તાઓને શા માટે માર્યા?
આ ચિત્તાઓને મારવા પાછળનું ખાસ કારણ જણાવવામાં આવ્યું છે. આ બાબતે મહારાજા રામાનુજના પુત્ર રામચંદ્ર સિંહદેવનું કહેવું છે કે કેટલાક ગામલોકો તેમના પિતા પાસે પહોંચ્યા હતા, કારણ કે જંગલી પ્રાણીઓ ગામલોકોનો શિકાર કરી રહ્યા હતા. ગ્રામજનો ગભરાઈ ગયા હતા. આ પછી મહારાજા રામાનુજ પોતાની બંદૂક સાથે જંગલમાં પહોંચ્યા અને ચિત્તાનો શિકાર કર્યો.
પુત્ર રામચંદ્ર સિંહદેવ કહે છે કે તેમના પિતાને ખબર ન હતી કે એક ચિત્તો તેમના પરિવારમાંથી ભટકી ગયો હતો અને ત્યાં આવ્યો હતો. તે આગળ કહે છે કે, “જે વિસ્તારમાં ચિત્તાઓને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા ત્યાં કોઈ ચિત્તા નહોતા. ચિત્તાઓ ત્યાં રહે છે જ્યાં તેમને બચવાની જગ્યા મળે છે અને આ ગાઢ જંગલ તેમના માટે અનુકૂળ ન હતું. ચિત્તાઓ ભૂલથી માર્યા ગયા હતા.”
Another hunting cheetah in India from Prince of Wales visit in 1921-22. These #cheetah were used to catch antelopes. These pics are testimonials that if we don't pay attention to conservation what remains only is picture. Once found in #India now they are extinct. pic.twitter.com/iCq89yMwym
— Parveen Kaswan, IFS (@ParveenKaswan) September 17, 2022
અગાઉ પણ આફ્રિકાથી ચિત્તા લાવવામાં આવ્યા હતા
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે આફ્રિકાથી ચિત્તાની આયાત કરવામાં આવી હોય. આ પહેલા પણ આફ્રિકાથી ચિત્તાની આયાત કરવામાં આવી છે. The End of a Trail The Cheetah in India પુસ્તક અનુસાર, સમ્રાટ અકબર પાસે એક હજાર ચિત્તા હતા અને તેનો ઉપયોગ હરણ અને ચિંકારાનો શિકાર કરવા માટે થતો હતો.
તેમજ, ધ તુઝુક-એ-જહાંગીરી (જહાંગીરની યાદો)માં પણ ઉલ્લેખ છે કે અકબર પાસે લગભગ 1 હજાર પાલતુ ચિત્તા હતા. જેમાં જહાંગીરનું કહેવું છે કે તેમના પિતાએ તેમના જીવનકાળ દરમિયાન 9 હજાર ચિતાઓ ઉછેરી હતી. તેથી જ આ પ્રવાસ (15મી-16મી)ને ભારતમાં ચિત્તાઓનો સુવર્ણકાળ પણ કહેવામાં આવે છે.
નાના રજવાડાઓમાં ખાસ શિકાર માટે ચિત્તાઓને ઉછેરવાની પ્રથા હતી. જો કે, નર અને માદા ચિત્તા વચ્ચેના સંપર્કના અભાવને કારણે, તેમની સંખ્યા ઘટતી રહી. સ્થિતિ એવી બની કે 1918 થી 1945ની વચ્ચે ભારતના જુદા જુદા રાજાઓ આફ્રિકાથી લગભગ 200 ચિત્તા લાવ્યા. પરંતુ સમયની સાથે તેમની સંખ્યા ઘટતી ગઈ.
