આજે પણ, ભારતમાં ઘણા લઘુમતી સમુદાયો બહુપત્નીત્વની પ્રાચીન હિન્દુ પરંપરાને અનુસરી રહ્યા છે, જે એક સમયે ભારતમાં વ્યાપકપણે પ્રચલિત હતી. પુરૂષ પ્રભુત્વ ધરાવતા વિસ્તારોમાં રહેતી સ્ત્રીઓ સામાન્ય રીતે એક કરતા વધુ પતિ ધરાવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ભાઈચારાની બહુપત્ની પ્રથા લોકપ્રિય સંસ્કૃત મહાકાવ્ય ‘મહાભારત’ માંથી ઉદ્ભવી હતી, જેમાં પંચના રાજાની પુત્રી દ્રૌપદીએ ‘પાંચલી વિવાહ’માં તેના પાંચ ભાઈઓ સાથે લગ્ન કર્યા હતા.
એવું પણ માનવામાં આવે છે કે આ પ્રથા પરિવારમાં સંપ રાખવાની એક રીત છે. આધુનિકતાની પ્રગતિએ મોટાભાગના પ્રદેશોમાં આ પ્રાચીન પ્રથાને મોટાભાગે દૂર કરી દીધી છે, પરંતુ ભારત, ચીન અને તિબેટ સહિતના કેટલાક દેશોમાં મહિલાઓની અછતને કારણે પત્ની શોધવામાં આવતી મુશ્કેલીઓના ઉકેલ તરીકે પરંપરાને જીવંત રાખી છે.
21મી સદીના ભારતમાં એક એવું ગામ છે જ્યાં આજે પણ મહિલાઓને ‘મહાભારત’ના યુગમાં જીવવું પડે છે. આ ગામની મહિલાઓ પાંડવોની પત્ની દ્રૌપદીનું જીવન જીવી રહી છે અને તેમને તેની કોઈ પરેશાની નથી. ઉત્તરાખંડના એક ગામના લોકો આજે પણ પાંચ ભાઈઓને એક પત્ની રાખવાની પ્રાચીન પરંપરામાં માને છે. આજે પણ આ ગામમાં મહિલાઓ માટે તેમના પતિના ભાઈઓ સાથે લગ્ન કરવાની પરંપરા છે.
ઉત્તરાખંડના ગામમાં ‘પંચાલી લગ્ન’
આ એ જ ગામ છે જે ઉત્તરાખંડની રાજધાની દેહરાદૂનમાં આવેલું છે, જેના પર વર્ષ 2003માં ‘માતૃભૂમિ’ નામની બોલિવૂડ ફિલ્મ પણ બની છે. જો કે ફિલ્મમાં બિહારના એક ગામની વાર્તા બતાવવામાં આવી હતી. ફિલ્મમાં શરુઆતથી અંત સુધી ગુસબમ્પ્સ આપતી વાર્તા બતાવવામાં આવી હતી. ચાલો આપણે ફિલ્મની વાર્તાથી દૂર જઈને સીધા વાસ્તવિક જીવનની વાર્તા તરફ આગળ વધીએ.
આજે અમે તમને ઉત્તરાખંડના આ ગામની એક મહિલાની કહાની જણાવવા જઈ રહ્યા છીએ જેણે 5 ભાઈઓ સાથે લગ્ન કર્યા છે. 23 વર્ષીય રાજો વર્મા તેના પતિ અને તેના ભાઈઓ સાથે એક જ ઘરમાં રહે છે. રાજોને એ પણ ખબર નથી કે તેના 5 પતિમાંથી કયો તેના 4 વર્ષના પુત્રનો પિતા છે. વાસ્તવમાં તેને રોજ રાત્રે અલગ ભાઈ સાથે રહેવું પડે છે.
રાજો વર્મા અને ગુડ્ડુ વર્માના લગ્ન બંને પરિવારોની સંમતિથી હિંદુ રીતિ-રિવાજ મુજબ થયા હતા. આ પછી રાજોએ તેના પતિના ચાર ભાઈઓ બૈજુ, સંતરામ, ગોપાલ અને દિનેશ સાથે પણ લગ્ન કર્યા છે. પરંતુ આજે પણ ગુડ્ડુ રાજોનો પ્રથમ અને એકમાત્ર સત્તાવાર જીવન સાથી છે. આજે બધા એક જ ઘરમાં સાથે રહે છે, સાથે ખાય છે અને સાથે સૂઈ જાય છે. બધા ભાઈઓને એકબીજા પ્રત્યે ઈર્ષ્યા પણ નથી.
એક રિપોર્ટ અનુસાર, રાજો વર્માએ પોતાના પહેલા અનુભવ વિશે જણાવ્યું કે શરૂઆતમાં તેને આ પરંપરા થોડી વિચિત્ર લાગી, પરંતુ બાદમાં તે સમજી ગઈ. કારણ કે તેની માતાએ પણ 3 ભાઈઓ સાથે લગ્ન કર્યા હતા, તેથી તે જાણતી હતી કે તેના પતિઓને કેવી રીતે સ્વીકારવું.
ગુડ્ડુ વર્મા કહે છે કે રાજો અમારા બધા ભાઈઓની પત્ની છે. તેથી જ તેના પર દરેકનો સમાન અધિકાર છે. તેને ગામની અન્ય મહિલાઓ કરતાં વધુ પ્રેમ અને સંભાળ મળે છે. આપણે બધા તેની સાથે પતિ-પત્નીનો સંબંધ ધરાવીએ છીએ, પરંતુ કોઈને એકબીજાની ઈર્ષ્યા નથી. અમારો પરિવાર સુખી છે.
હિમાચલ પ્રદેશની આદિજાતિનો વીડિયો:
