શહીદ ભગતસિંહ. ભારતીય ઇતિહાસના પાનાઓમાં નોંધાયેલું એક નામ, જેમના બલિદાનની વાતો અમે અને તમે બાળપણથી સાંભળતા અને વાંચતા આવ્યા છીએ. 27 સપ્ટેમ્બર 1907ના રોજ લાયલપુર જિલ્લા (હવે પાકિસ્તાનમાં)ના બંગામાં જન્મેલા, ભગત સિંહ, માત્ર 23 વર્ષની નાની ઉંમરે, દેશ માટે ફાંસી પર હસતાં હસતાં ચડ્યા હતા.
23 માર્ચ 1931 એ તારીખ હતી. જ્યારે અંગ્રેજોએ તેને મોત આપ્યું. તેમ છતાં તેમના કાર્યો હંમેશા દેશના યુવાનોને રાષ્ટ્રની સ્વતંત્રતા માટે પ્રેરિત કરતા હતા. તેમના માર્ગને અનુસરીને, ઘણા લોકોએ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. જ્યાં ઘણા લોકો ભગતસિંહના ક્રાંતિકારી અભિગમ સાથે સહમત ન હતા. મોટી સંખ્યામાં લોકો તેમના સમર્થક હતા. આવી સ્થિતિમાં, ઇતિહાસના પાના ફેરવતા સમયે, તેમને સંબંધિત કેટલીક રસપ્રદ હકીકતો જાણવી રસપ્રદ રહેશે:
1. ભગતસિંહ લગ્ન કરવા માંગતા ન હતા. આવી સ્થિતિમાં, તેના માતાપિતાએ તેની સાથે લગ્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, તેથી તે પોતાનું ઘર છોડીને કાનપુર ગયા. તેણે એમ કહીને ઘર છોડી દીધું હતું કે “જો હું ગુલામ ભારતમાં લગ્ન કરીશ, તો મારી કન્યા જ મરી જશે”.
2. તેમણે સુખદેવ સાથે મળીને લાલા લાજપત રાયના મોતનો બદલો લેવાની યોજના બનાવી અને લાહોરમાં પોલીસ અધિક્ષક જેમ્સ સ્કોટની હત્યાનું કાવતરું ઘડ્યું. જોકે ઓળખમાં ભૂલને કારણે તેણે બ્રિટિશ પોલીસ અધિકારી જોન સોન્ડર્સને ગોળી મારી દીધી હતી.
3. શીખ હોવાને કારણે, તેમની દાઢી અને વાળ ભગતસિંહ માટે ખૂબ મહત્વના હતા. પરંતુ તેણે તેના વાળ કપાવ્યા જેથી બ્રિટિશરો તેને પકડી ન શકે. આખરે તે બ્રિટિશ પોલીસ અધિકારી જોન સોન્ડર્સની હત્યા બાદ લાહોરથી ભાગી જવામાં સફળ રહ્યાં.
4. બ્રિટિશ પોલીસ અધિકારી જોન સોન્ડર્સની હત્યાના લગભગ એક વર્ષ પછી, ભગત સિંહ અને બટુકેશ્વર દત્તે દિલ્હીના સેન્ટ્રલ એસેમ્બલી હોલમાં બોમ્બ ફેંક્યા અને ઇન્કલાબ જિંદાબાદના નારા લગાવ્યા. આ વખતે પણ તેણે પોતાની જાતને ધરપકડ કરવાની મંજૂરી આપી.
5. જેલની અંદર પણ ભગતસિંહનું ક્રાંતિકારી વલણ રહ્યું. તેમણે ભારતની આઝાદી માટે આક્રમક રીતે કેદીઓને પ્રેરિત કર્યા અને અંગ્રેજોને નાકથી ચણા ચવાડયા.
6. તેમણે તેમની અજમાયશ વખતે કોઈ બચાવ રજૂ કર્યો ન હતો, પરંતુ તેમણે આ તકનો ઉપયોગ ભારતની આઝાદીની યોજનાના પ્રચાર માટે કર્યો.
7. તેને 7 ઓક્ટોબર 1930ના રોજ ફાંસીની સજા આપવામાં આવી હતી, જે તેણે નિર્ભયતાથી સાંભળી હતી.
8. જેલમાં હતા ત્યારે તેમણે વિદેશી મૂળના કેદીઓ માટે સારી સારવારની માંગ કરી હતી. તેઓ તેમની સાથે સારવારમાં ભેદભાવના વિરોધમાં 116 દિવસની ભૂખ હડતાલ પર પણ ગયા હતા.
9. તેમની મૃત્યુદંડની સજા 24 માર્ચ 1931 થી ઘટાડીને 23 માર્ચ 1931ના રોજ સાંજે 7:30 વાગ્યે 11 કલાક કરવામાં આવી હતી. તેને મોતની સજા આપનાર જજનું નામ જી.સી. હિલ્ટન હતું.
10. એવું કહેવાય છે કે ફાંસીના સમયે કોઈ મેજિસ્ટ્રેટ હાજર રહેવા માટે તૈયાર નહોતો. તેના મૂળ ડેથ વોરંટની સમયસીમા સમાપ્ત થયા બાદ, એક જજે વોરંટ પર હસ્તાક્ષર કર્યા અને અમલના સમય સુધી હાજર રહ્યા.
11. લોકો કહે છે કે ભગત સિંહને હસતા હસતા ફાંસી આપવામાં આવી હતી અને “બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદનો નાશ કરો” એ અંગ્રેજો સામે તેમનું છેલ્લું સૂત્ર હતું.
12. એવું કહેવાય છે કે ભગત સિંહની છેલ્લી ઈચ્છા હતી કે તેને ફાંસી આપવાને બદલે તેને ગોળી મારી દેવી જોઈએ. પણ અંગ્રેજોએ તેની ઈચ્છા સ્વીકારી નહિ.
13. આ રીતે ભારતના સૌથી પ્રખ્યાત સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીને માત્ર 23 વર્ષની ઉંમરે ફાંસી આપવામાં આવી હતી. તેમના મૃત્યુએ સેંકડો લોકોને સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લેવા માટે પ્રેરિત કર્યા.
