કેટલીકવાર દવાની સમયસીમા સમાપ્ત થયાને માત્ર 10-20 દિવસ જ થયા હોય છે, તેથી આપણને સમજાતું નથી કે દવા લેવી જોઈએ કે નહીં. લોકો એવું પણ વિચારે છે કે એક્સપાયર થયેલી દવા ઝેર બની જાય છે. પરંતુ શું આ સંપૂર્ણપણે સાચું છે?
જીવન હશે તો રોગો પણ હશે. કોઈ દિવસ વાયરસ આવશે. તો ક્યારેક લોકો મોસમી રોગોનો ભોગ બનતા રહેશે. શરદી-તાવ જેવી નાની-મોટી બીમારીની દવાઓ આપણે ઘણીવાર આપણી પાસે રાખીએ છીએ. આવી સ્થિતિમાં, જ્યારે ખરેખર બીમાર હોય, ત્યારે દવા લેતા પહેલા, મોટાભાગના લોકો ચોક્કસપણે તપાસ કરે છે કે તેની સમયસીમા સમાપ્ત થઈ ગઈ છે કે નહીં.
આવી સ્થિતિમાં આપણે દવા પાછળ જોઈએ છીએ. જ્યાં તેની એક્સપાયરી ડેટ લખેલી હોય છે. કેટલીકવાર દવાની સમયસીમા સમાપ્ત થયાને માત્ર 10-20 દિવસ જ થયા હોય છે, તેથી આપણને સમજાતું નથી કે દવા લેવી જોઈએ કે નહીં. લોકો એવું પણ વિચારે છે કે એક્સપાયર થયેલી દવા ઝેર બની જાય છે. એટલા માટે તેણે તે ન ખાવું જોઈએ. તો શું એક્સપાયર થયેલી દવા ખરેખર ઝેરમાં ફેરવાય છે?
દવા સમાપ્ત થવાનો અર્થ શું છે?
દવા પર લખેલી સમાપ્તિ તારીખનો અર્થ એ છે કે તે સમય પછી ઉત્પાદક દવાની અસરકારકતા અને સલામતીની ખાતરી આપશે નહીં. એટલે કે એક્સપાયરી ડેટ પછી દવા તમારા રોગને મટાડશે, તેની દવા ઉત્પાદકો ગેરંટી આપતા નથી.
વાસ્તવમાં, બધી દવાઓ એક જ પ્રકારનું રસાયણ છે. રાસાયણિક પદાર્થોની અસર સમયના બદલાવ સાથે ઘટતી જાય છે. ગરમી, ભેજ અને અન્ય ઘણા પરિબળો પણ દવાઓની શક્તિને અસર કરે છે. જેના કારણે તેમની અસરકારકતા ઓછી થવા લાગે છે.
જો આપણે એક્સપાયર થયેલ દવા લઇએ તો શું થાય?
તમને જણાવી દઈએ કે, ડોક્ટર્સ એક્સપાયર થઈ ગયેલી દવા ખાવાની સલાહ આપતા નથી. દવા ઝેર બની શકતી નથી, પરંતુ તેની અસરકારકતા ઓછી થાય છે. ઉપરાંત, તે કેટલીક આડઅસરોનું કારણ બની શકે છે.
યુ.એસ. ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશનનું કહેવું છે કે એક્સપાયર થયેલી દવાઓ ક્યારેય ન ખાવી જોઈએ. તેની પાછળનું કારણ એ છે કે એક્સપાયરી પછી દવામાં કેવા પ્રકારના ફેરફારો થાય છે તેની વધુ માહિતી નથી. તે જ સમયે, કેટલીક દવાઓ સમાપ્ત થયા પછી પણ તરત જ અસરકારક નથી હોતી, તેથી કેટલીક દવાઓનું સેવન કરવું જોખમી બની શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ટેબ્લેટ અને કેપ્સ્યુલ્સ સમાપ્તિ તારીખ પછી પણ અસરકારક છે. તે જ સમયે, સીરપ, આંખના ટીપાં અને ઇન્જેક્શન વગેરેનો ઉપયોગ સમાપ્ત થયા પછી બિલકુલ ન કરવો જોઈએ.
આ ઉપરાંત, અમે તમને એ પણ જણાવી દઈએ કે મોટાભાગની દવાઓની અસરકારકતા તેમના પર છપાયેલી એક્સપાયરી ડેટ કરતાં ઘણી વધારે હોય છે. ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ જાણીજોઈને માર્જિન પીરિયડ્સ રાખે છે, જેથી એક્સપાયરી ડેટના થોડા દિવસો પછી જો કોઈ વ્યક્તિ આકસ્મિક રીતે દવાનું સેવન કરે તો પણ તેનાથી વધુ નુકસાન ન થાય. તેથી કુલ સંચય એ છે કે દવા સમાપ્ત થયા પછી ન લેવી જોઈએ. અને જો તમે ભૂલથી ખાધું હોય, તો તમારે ચોક્કસપણે ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ.
