ભારત રત્ન એ ભારતનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન છે. આ સન્માન રાષ્ટ્ર સેવા માટે આપવામાં આવે છે. આ સેવાઓમાં કળા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન, જાહેર સેવા અને રમતગમતનો સમાવેશ થાય છે. આ સન્માન 2 જાન્યુઆરી 1954ના રોજ ભારતના તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ શ્રી રાજેન્દ્ર પ્રસાદ દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે તે શરૂ કરવામાં આવ્યું ત્યારે તેને મરણોત્તર આપવાની કોઈ જોગવાઈ નહોતી, આ જોગવાઈ 1955 પછી કરવામાં આવી હતી. આ પછી 13 લોકોને મરણોત્તર આ સન્માન આપવામાં આવ્યું હતું.
દેશના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જીને વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ દ્વારા 8 ઓગસ્ટના રોજ ભારત રત્ન આપવામાં આવ્યો હતો. રાજકારણી નાનાજી દેશમુખ અને ગાયક ભૂપેન હજારિકાને પણ આ સન્માન મરણોત્તર આપવામાં આવશે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ સન્માન સાથે વ્યક્તિને શું સુવિધાઓ મળે છે?
1. પ્રેસિડેન્સીના વોરંટમાં સ્થાન
ભારત રત્ન મેળવનાર વ્યક્તિને સરકાર ‘વોરંટ ઓફ પ્રેસિડન્સી’માં સ્થાન આપે છે. આ એક પ્રકારનો પ્રોટોકોલ છે. જ્યારે પ્રોટોકોલનું પાલન કરવામાં આવે છે, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન, રાજ્યપાલ, ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ, નાયબ વડા પ્રધાન, મુખ્ય ન્યાયાધીશ, લોકસભા અધ્યક્ષ, કેબિનેટ પ્રધાન, મુખ્ય પ્રધાન, ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન અને સંસદના બંને ગૃહોમાં વિપક્ષના નેતા પછી તેમને જગ્યા મળે છે.
2. નથી મળતી ધનરાશી
ભારત રત્ન મેળવનારને કોઈ પૈસા મળતા નથી. સરકાર દ્વારા પ્રમાણપત્ર અને મેડલ આપવામાં આવે છે. આ ટેગ પર સૂર્ય બનાવવામાં આવે છે, જ્યારે પૃષ્ઠભૂમિમાં પિત્તળના પાનનો આકાર હોય છે. આ ટેગ પર હિન્દીમાં ભારત રત્ન લખેલું છે.
3. મફત પ્રવાસની સુવિધા
જેમને ભારત રત્ન મળે છે. તેમના માટે રેલવે મુસાફરી મફત છે. આ સિવાય દિલ્હી સરકાર તેમને ફ્રી બસ સેવાની સુવિધા પણ આપે છે.
4. વિઝિટિંગ કાર્ડ પર સન્માનનું નામ લખી શકાય છે
ભારત રત્ન પુરસ્કાર વિજેતાઓ તેમના વિઝિટિંગ કાર્ડ પર તેમના સન્માનનું નામ લખી શકે છે. પરંતુ માત્ર ‘રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા આપવામાં આવેલ ભારત રત્ન’ અથવા ‘ભારત રત્ન મેળવનાર’ લખી શકાય.
ઉલ્લેખનીય છે કે સુભાષ ચંદ્ર બોઝને જાહેર કરાયેલ સન્માન પાછું ખેંચ્યા બાદ મરણોત્તર મેળવનારાઓની સંખ્યા 12 થઈ ગઈ છે. અત્યાર સુધી આ સન્માન સ્વર રાણી લતા મંગેશકર, ક્રિકેટના ભગવાન સચિન તેંડુલકર અને અટલ બિહારી બાજપેયીને મળ્યું છે.
