આ વિશ્વમાં 200થી વધુ દેશો છે. કેટલાક ખૂબ જૂના છે, કેટલાક ખૂબ નવા. જોકે નવો દેશ અસ્તિત્વમાં આવ્યો હોય એવું ભાગ્યે જ સાંભળવા મળે છે. પરંતુ જ્યારે પણ વાત આવે છે ત્યારે મનમાં આ પ્રશ્ન ચોક્કસ ઉદભવે છે કે આખરે એક પ્રદેશ નવા દેશ તરીકે નકશા પર પોતાનું સ્થાન કેવી રીતે બનાવે છે.
આવી સ્થિતિમાં, આજે અમે તમને આ પ્રશ્નનો જવાબ આપીશું કે નવા દેશની રચના કેવી રીતે થાય છે અને તેના માટે કઈ વસ્તુઓની જરૂર છે?
નવા દેશની રચના કેવી રીતે થાય છે?
આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના નિષ્ણાતોના મતે, કોઈ દેશને ત્યારે જ ઓળખી શકાય છે જ્યારે તેની પાસે ચોક્કસ પ્રદેશ, વસ્તી, સરકાર હોય અને સાર્વભૌમત્વના આધારે અન્ય દેશો સાથે સંબંધો બાંધવાની ક્ષમતા હોય. 26 ડિસેમ્બર 1933ના રોજ હસ્તાક્ષર કરાયેલ મોન્ટેવિડિયો કન્વેન્શનમાં પણ આ જ વાત કહેવામાં આવી છે.
ચોક્કસ વિસ્તાર અને તેમાં રહેતી કાયમી વસ્તી
કોઈપણ દેશની સ્થાપના કરવા માટે તેની પાસે ‘વ્યાખ્યાયિત’ પ્રદેશ હોવો આવશ્યક છે. આનો અર્થ એ છે કે તેની ચોક્કસ મર્યાદા હોવી જોઈએ. એક ખાસ સરહદ હોવી જોઈએ, જેના પર અન્ય કોઈ દેશ પોતાનો દાવો ન કરે. આ ઉપરાંત, આ ચોક્કસ વિસ્તારમાં કાયમી વસ્તી હોવી પણ જરૂરી છે અને ત્યાંના લોકો પણ તે ‘રાષ્ટ્ર’ના ખ્યાલમાં માને છે. તે પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે કે બહુમતીએ મૂળ દેશમાંથી અલગ થવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
સાર્વભૌમ રાજ્યની સરકાર હોવી જોઈએ
નવો દેશ જાહેર કરવા માટે, એક સ્થિર અને અસરકારક સરકાર હોવી પણ જરૂરી છે, જે વિશ્વના અન્ય દેશોની સરકાર સાથે વાત કરવા સક્ષમ હોય. ઉપરાંત, તે ‘સાર્વભૌમ રાજ્ય’ હોવું જોઈએ. સાર્વભૌમત્વનો અર્થ એવો થાય છે કે જે કોઈની આધીન નથી અને તેના આંતરિક અને બાહ્ય નિર્ણયો માટે અન્ય દેશો અથવા સત્તા પર આધારિત નથી.
તો શું આટલું કરવાથી નવો દેશ બની જાય છે?
ના. નવો દેશ બનાવવા માટે આ બધી વસ્તુઓની જરૂર છે, પરંતુ સાથે સાથે વિશ્વના અન્ય દેશો અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની માન્યતા પણ લેવી પડશે. એટલે કે, દેશની માન્યતા અન્ય દેશો પર નિર્ભર છે. કેટલા દેશો તેને એક સાર્વભૌમ રાષ્ટ્ર તરીકે જુએ છે અને તેના નાગરિકોને વિઝા આપે છે.
ઉપરાંત, યુએન તરફથી માન્યતાને કારણે, તે મોટા પ્રમાણમાં એક અલગ દેશ માનવામાં આવે છે. યુએન ત્યાંના લોકોના અધિકારો અને તેમની ઈચ્છા, સરહદના આધારે અલગ દેશ નક્કી કરે છે. યુએન તરફથી માન્યતા માટે અરજી કરવાની હોય છે, જેનો નિર્ણય ‘સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ’ની બેઠકમાં થાય છે. જો આ પરિષદો તે નવા દેશને માન્યતા આપે છે, તો જ તે દેશની આંતરરાષ્ટ્રીય હાજરી વાસ્તવિક અર્થમાં નોંધવામાં આવે છે.
‘આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા’ મેળવવાના પણ ઘણા ફાયદા છે. ઉદાહરણ તરીકે, નવા દેશને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાથી રક્ષણ, વિશ્વ બેંક અને IMF તરફથી લોન, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને વૈશ્વિક આર્થિક વ્યવસ્થામાં પ્રવેશ અને તેના સરહદી વિસ્તારનું વધુ સારું રક્ષણ મળી શકે છે.
