ભારત આ વર્ષે આઝાદીની 75મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરી હતી. 75મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે ‘હર ઘર તિરંગા અભિયાન’ દ્વારા આઝાદીના પર્વની પણ ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. પરંતુ દેશમાં એક એવું રાજ્ય પણ છે જે બે દિવસ સુધી પોતાનો ‘આઝાદી દિવસ’ ઉજવે છે.
વાસ્તવમાં, ગોવા, સ્વતંત્ર ભારતનું રાજ્ય, 15 ઓગસ્ટ તેમજ 19 ડિસેમ્બરે તેનો ‘સ્વતંત્રતા દિવસ’ ઉજવે છે. ગોવા ઉપરાંત ભારતના 3 અન્ય શહેરો (રાજ્યો) પણ આ યાદીમાં સામેલ છે, જ્યાં દેશની આઝાદી બાદ પણ ‘સ્વતંત્રતા દિવસ’ની ઉજવણી કરવામાં આવી ન હતી. ચાલો જાણીએ કે ગોવા સહિત આ રાજ્યોમાં 15મી ઓગસ્ટે સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી કેમ ન થઈ?
1- ગોવા
ભારત 15 ઓગસ્ટ, 1947ના રોજ બ્રિટિશ શાસનથી સંપૂર્ણપણે આઝાદ થયું, પરંતુ ગોવા એક એવું રાજ્ય હતું જેને 14 વર્ષ પછી 19 ડિસેમ્બર, 1961ના રોજ આઝાદી મળી. 15 વર્ષ સુધી તે પોર્ટુગીઝ હેઠળ હતું. તમને જણાવી દઈએ કે પોર્ટુગીઝોએ લગભગ 450 વર્ષ સુધી ગોવામાં શાસન કર્યું હતું.
વર્ષ 1510માં પ્રથમ વખત ગોવા પર અલ્ફોન્સો-દ-આલ્બુકર્કની આગેવાની હેઠળ પોર્ટુગીઝો દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો, ત્યારબાદ ગોવા પોર્ટુગીઝના કબજામાં આવ્યું. ભારત સરકારે ગોવાને પોર્ટુગીઝથી મુક્ત કરવાના ઘણા પ્રયાસો કર્યા, પરંતુ પોર્ટુગીઝોએ ગોવા છોડવાની ના પાડી.
હકીકતમાં, 20મી સદીમાં, ગોવા મસાલાના વેપાર માટે એક મુખ્ય રાજ્ય માનવામાં આવતું હતું. પોર્ટુગીઝોએ પણ મસાલાના ધંધામાં ઘણો નફો કર્યો. એટલા માટે તે ગોવાને પોતાના નિયંત્રણમાં રાખવા માંગતો હતો. પરંતુ ભારતે પોર્ટુગીઝોથી ગોવાને આઝાદ કરવાના પ્રયત્નો ચાલુ રાખ્યા.
આ દરમિયાન પોર્ટુગીઝ સરકારની સાથે ભારત સરકારના દરેક પ્રયાસો પણ નિષ્ફળ ગયા. આ પછી ભારતે ગોવાને આઝાદ કરાવવા માટે પોર્ટુગીઝ પર માત્ર હવાઈ હુમલા જ કર્યા નહીં, પરંતુ સેના સાથે હુમલો પણ કર્યો. છેવટે, 19 ડિસેમ્બર, 1961ના રોજ, ‘ગોવા’ પોર્ટુગીઝના કબજામાંથી સ્વતંત્ર થયું.
2- હૈદરાબાદ
બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન હૈદરાબાદમાં નિઝામનું શાસન હતું. ત્યારે નિઝામને દેશના સૌથી ધનિક લોકો ગણવામાં આવતા હતા. ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા સમયે હૈદરાબાદના નિઝામે બંને દેશોની ‘બંધારણ સભા’માં ભાગ લેવાની ના પાડી દીધી હતી. ઘણા પ્રયત્નો છતાં, હૈદરાબાદના નિઝામોએ ભારતમાં જોડાવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, જ્યારે ત્યાંના લોકો ભારત સાથે જવા માંગતા હતા.
આખરે ભારતને હૈદરાબાદ પર પોલીસ કાર્યવાહી કરવાની ફરજ પડી હતી અને 13 સપ્ટેમ્બર 1948ના રોજ ‘ઓપરેશન પોલો’ દ્વારા તેણે હૈદરાબાદ પર હુમલો શરૂ કર્યો હતો. આ રીતે, ભારતની આઝાદી પછી પણ, હૈદરાબાદ એક સ્વતંત્ર રાજ્ય રહ્યું.
3- સિક્કિમ
ભારતની આઝાદી સમયે સિક્કિમ પર ચોગ્યાલ વંશનું શાસન હતું. ત્યારે સિક્કિમ ભારતનું સંરક્ષિત રાજ્ય હતું. મતલબ ભારત તેની સુરક્ષાની જવાબદારી લેતું હતું, પરંતુ 1975માં ત્યાંની રાજકીય સ્થિતિ બગડી અને રાજાએ મનસ્વી રીતે શાસન કરવાનું શરૂ કર્યું. તેના જવાબમાં, ત્યાંના વડાપ્રધાનના કહેવા પર, ભારતીય સેનાએ એપ્રિલ 1975માં રાજાની સેનાને બંધક બનાવી લીધી.
આ પછી લોકમત લેવામાં આવ્યો, જેમાં મોટાભાગના લોકોએ રાજાશાહીને નાબૂદ કરવા અને ભારત સાથે એક થવા માટે મત આપ્યો. આખરે ‘સિક્કિમ’ 16 મે 1975ના રોજ ભારતનો ભાગ બન્યું.
4- ભોપાલ
બ્રિટિશ યુગ પહેલા પણ ભોપાલમાં રાજાશાહી હતી. નવાબ હમીદુલ્લા ખાન ભારતની આઝાદી સમયે ભોપાલના નવાબ હતા. જ્યારે દેશને આઝાદી મળી રહી હતી, ત્યારે નવાબ હમીદુલ્લા ખાનને ભોપાલના જોડાણના સાધન પર સહી કરવાની ફરજ પડી હતી. જે બાદ તે પાકિસ્તાન ગયો હતો.
જો કે, હમીદુલ્લા ખાનની મોહમ્મદ અલી ઝીણા સાથેની નિકટતા અને ચેમ્બર ઓફ પ્રિન્સેસમાં તેમના પ્રભાવને કારણે, ભોપાલ આખરે 1 મે, 1949ના રોજ ભારતનો ભાગ બની ગયું. ભોપાલે પણ લગભગ 2 વર્ષથી ‘સ્વતંત્રતા દિવસ’ ઉજવ્યો ન હતો.
