માર્ગારેટ ગીર્ટોઇડા ઝેલે એટલે કે ‘માતા હરિ’ એક સમયે જાસૂસીની દુનિયામાં ગોડમધર હતી. ‘ઝેલે’એ ‘પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ’ દરમિયાન જર્મની માટે જાસૂસી કરી હતી. ફ્રાન્સે તેને લગભગ 50 હજાર લોકોના મોત માટે જવાબદાર ગણાવીને જેલમાં મોકલી દીધી હતી.
એવું કહેવાય છે કે 20મી સદીની શરૂઆતમાં ‘માતા હરિ’ના ઘણા પ્રભાવશાળી લોકો સાથે સંબંધો હતા. માતા હરિને ‘જેલે’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. એક પ્રખ્યાત ડિટેક્ટીવની સાથે ‘જેલે’ પેરિસમાં ડાન્સર અને સ્ટ્રીપર તરીકે પ્રખ્યાત હતી. ‘જેલે’ એટલી લોકપ્રિય હતી કે મોટા મોટા રાજનેતાઓ અને આર્મી ચીફ પણ તેનો ડાન્સ જોવા આવતા હતા.
‘પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ’ દરમિયાન તે બે દેશોની ગુપ્ત માહિતીને અહીંથી ત્યાં સુધી પહોંચાડવાનું કામ કરતી હતી. આ કામ માટે તે પોતાની સુંદરતાનો ભરપૂર ઉપયોગ કરતી હતી. તેની સુંદરતાના કારણે ઘણા આર્મી ચીફ તેને ગુપ્ત માહિતી આપવા તૈયાર હતા. જર્મનીના પ્રિન્સ સહિત અન્ય ઘણા લોકો માર્ગારેટ ગીર્ટોઇડ ઝેલેના પ્રશંસક હતા.
માર્ગારેટ ગીર્ટોઇડા ઝેલે એટલે કે માતા હરિનો જન્મ નેધરલેન્ડમાં વર્ષ 1876માં થયો હતો, પરંતુ તેમનો ઉછેર પેરિસમાં થયો હતો. ‘જેલે’ નેધરલેન્ડની રોયલ આર્મીના એક અધિકારી સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જે તે સમયે ઇન્ડોનેશિયામાં પોસ્ટેડ હતા. ઈન્ડોનેશિયામાં રોકાણ દરમિયાન તે એક ડાન્સ કંપનીમાં જોડાઈ. આ દરમિયાન તેણે પોતાનું નામ બદલીને ‘માતા હરિ’ રાખ્યું.
1907માં, ‘માતા હરિ’ નેધરલેન્ડ પરત ફર્યા પછી તરત જ તેના પતિને છૂટાછેડા આપી દીધા. થોડા સમય પછી તે પેરિસ ગઇ. પેરિસમાં, તે 1 વર્ષ સુધી ફ્રેન્ચ રાજકારણી સાથે રહેતી હતી, અને આ સમય દરમિયાન ફ્રેન્ચ સરકાર તેની જાસૂસી કરવા સંમત થઈ હતી. જોકે, આ કામના બદલામાં તેને માંગેલી રકમ પણ આપવામાં આવી હતી.
‘પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ’ દરમિયાન ફ્રાન્સે ‘માતા હરિ’ને હથિયાર બનાવીને જર્મન સૈન્ય અધિકારીઓની ઘણી મહત્વપૂર્ણ માહિતી મેળવી હતી. આ દરમિયાન જર્મન સેના પ્રમુખો સાથે ‘માતા હરિ’ની નિકટતા થોડી વધુ વધવા લાગી. હવે તેણે બંને દેશો સાથે ડબલ ગેમ રમવાનું શરૂ કર્યું. આ દરમિયાન ‘માતા હરિ’એ લોભથી જર્મન સેના પ્રમુખોને ફ્રાન્સ વિશે મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપવાનું શરૂ કર્યું.
આ દરમિયાન ‘માતા હરિ’ને તેમના કામ પ્રમાણે પૈસા મળવા લાગ્યા. પરંતુ સત્ય બહાર આવતા લાંબો સમય ન લાગ્યો. જ્યારે ફ્રાન્સની ગુપ્તચર એજન્સીને આ વાતની જાણ થઈ તો તેણે 1917માં માતા હરીની ધરપકડ કરી. આ દરમિયાન તેને 50 હજાર લોકોના મોત માટે જવાબદાર ઠેરવવામાં આવી હતી અને તેને જેલમાં મોકલવામાં આવી હતી.
15 ઓક્ટોબર, 1917ના રોજ માર્ગારેટ ગીર્તોઈડા ઝેલે એટલે કે ‘માતા હરિ’ને ગોળીઓથી મોતની સજા આપવામાં આવી હતી. પોતાના લોભના કારણે ‘માતા હરિ’ને 41 વર્ષની ઉંમરે પોતાનો જીવ ગુમાવવો પડ્યો હતો.
