15 ઓગસ્ટ, 1947ના રોજ ભારત આઝાદ થયું. દાયકાઓના સંઘર્ષ અને ક્રાંતિકારીઓના બલિદાન પછી 1947માં દમનકારી બ્રિટિશ શાસનમાંથી આપણને આઝાદી મળી હતી. ભારતની આઝાદી સાથે વિશ્વને 2 નવા રાષ્ટ્રો મળ્યા. આમાંથી એક ભારત અને બીજું પાકિસ્તાન હતું.
ભારત-પાક વિભાજનની દર્દનાક યાદો આજે પણ આપણને દુઃખી કરે છે. વિભાજન પછી બંને દેશો વચ્ચે ઘણા ફેરફારો જોવા મળ્યા, પરંતુ એક વસ્તુ જે ભાગલાના 1 વર્ષ પછી પણ બદલાઈ ન હતી તે હતી RBI દ્વારા છાપવામાં આવેલ ચલણ.
તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે ભારતથી અલગ થયા પછી પણ 1948 સુધી પાકિસ્તાનમાં માત્ર ભારતીય ચલણનો ઉપયોગ થતો હતો. લગભગ 1 વર્ષ સુધી RBI ભારત અને પાકિસ્તાન માટે ચલણ છાપતું હતું. જોકે, પાકિસ્તાનમાં વપરાતી નોટો પર પાકિસ્તાન સરકાર દ્વારા સ્ટેમ્પ લગાવવામાં આવ્યો હતો.
માત્ર આરબીઆઈ પાકિસ્તાન માટે નોટો છાપતી હતી
અહેવાલ અનુસાર, ભારતની આઝાદીના 1 વર્ષ પછી એટલે કે 1948 સુધી, પાકિસ્તાનમાં ફક્ત ‘રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા’ની નોટો જ ચાલતી હતી. આ નોટો અને સિક્કાઓ પર ‘પાકિસ્તાન સરકાર’ની સ્ટેમ્પ હતી. પરંતુ પાકિસ્તાન સરકારની સીલના કારણે આ નોટોનો ઉપયોગ માત્ર પાકિસ્તાનમાં જ થઈ શકતો હતો.
એપ્રિલ 1948થી પાકિસ્તાની નોટો છાપવાનું કામ શરૂ થયું. શરૂઆતમાં, ‘રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા’ અને ભારત સરકારે પાકિસ્તાન સરકાર માટે કામચલાઉ નોટો છાપવાનું શરૂ કર્યું, જેનો ઉપયોગ ફક્ત પાકિસ્તાનમાં જ થઈ શકે.
આ નોટો ઇન્ટેગ્લિયો પ્રક્રિયા હેઠળ છાપવામાં આવી હતી
ભારતીય રિઝર્વ બેંક આ નોટો પર ‘ગવર્નમેન્ટ ઓફ પાકિસ્તાન’ અને ઉર્દૂમાં ‘હુકુમત-એ-પાકિસ્તાન’ લખતી હતી. પરંતુ પાકિસ્તાનમાં આ નોટો પર ભારતીય અધિકારીઓના હસ્તાક્ષર હતા. આ નોટો 1 રૂપિયાથી લઈને 100 રૂપિયા સુધીની હતી.
આ પછી, 15 જાન્યુઆરી, 1952ના રોજ, આ તમામ નોટો સત્તાવાર રીતે બંધ થઈ ગઈ. આ પછી પાકિસ્તાન સરકારે ‘ઇન્ટાગ્લિયો પ્રોસેસ’ હેઠળ 5 રૂપિયા, 10 રૂપિયા અને 100 રૂપિયાની નોટ છાપવાનું શરૂ કર્યું.
આ પ્રક્રિયા લંડનની થોમસ ડી લા રુ અને કંપની દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી. સ્ટેટ બેંક ઓફ પાકિસ્તાને સૌથી પહેલા 2 રૂપિયાની નોટ છાપી હતી.
1953માં, સ્ટેટ બેંક ઓફ પાકિસ્તાને નોટો જારી કરવાનો અધિકાર પોતાના હાથમાં લીધો, જ્યારે રૂ. 2, 5, 10 અને 100ની નોટો રજૂ કરવામાં આવી, જો કે, પાકિસ્તાન સરકારે 1980ના દાયકા સુધી રૂ. 1ની નોટ જારી કરવાનું ચાલુ રાખ્યું.
