જો તમે કોઈ મોટા સરકારી અધિકારીની ઓફિસમાં ગયા હોવ તો તમે જોયું જ હશે કે તેમની ખુરશીઓ પર સફેદ ટુવાલ રાખવામાં આવે છે. દાયકાઓથી ચાલી આવતી આ પરંપરા પાછળ શું તર્ક છે તેનો સચોટ જવાબ કોઈ આપી શકતું નથી. સાહેબની ખુરશી પર ચમકતો સફેદ ટુવાલ રાખનાર પટાવાળાને પણ આ વાતની જાણ નથી, પરંતુ આજે પણ ઘણી સરકારી કચેરીઓમાં અધિકારીઓની ખુરશીઓ પર સફેદ ટુવાલ જોવા મળે છે. જો કે, આજની યુવા પેઢીના કેટલાક અધિકારીઓ તેને રાખવા કે નહીં તેની પરવા કરતા નથી.
ઘણીવાર લોકોના મનમાં સવાલ ઉઠે છે કે સરકારી કચેરીઓની ખુરશીઓ પર સફેદ રૂમાલ શા માટે રાખવામાં આવે છે અને તેની પાછળનું સાચું કારણ શું છે? તો ચાલો આજે તમારી આ મૂંઝવણનો સરળ ભાષામાં જવાબ આપીએ.
તાજેતરમાં આ પ્રશ્નને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર દેશના ઘણા મોટા IAS, IPS, IRS અધિકારીઓ વચ્ચે યુદ્ધ છેડાયું હતું. આ પરસ્પર લડાઈ નહોતી, પણ સફેદ ટુવાલ પર સચોટ જવાબ આપવાની લડાઈ હતી. આ દરમિયાન દરેકના પોતાના તર્ક હતા. આમાંના કેટલાક સાચા હતા, કેટલાક નવા પણ રમુજી હતા. દેશના કેટલાક IAS, IPS, IRS અધિકારીઓના આ મજેદાર જવાબોએ સોશિયલ મીડિયા પર સભાને ધૂમ મચાવી દીધી હતી.
સફેદ ટુવાલ
વાસ્તવમાં, તેની શરૂઆત IRTS અધિકારી સંજય કુમારના એક ટ્વીટથી થઈ, જેમાં તેણે લખ્યું- ‘જો 1 રૂમમાં 10 સરખી ખુરશીઓ હોય, તો સિનિયરની ખુરશીને કેવી રીતે અલગ કરવી? પણ જવાબ આપ્યો – ‘તેના પર સફેદ ટુવાલ મૂકો’.
પછી શું હતું, તેમના ટ્વીટના જવાબમાં સોશિયલ મીડિયા પર જ્ઞાનની ગંગા વહેવા લાગી. આ દરમિયાન IAS, IPS, IRS અધિકારીઓના એકથી વધુ જોરદાર જવાબોએ વાતાવરણને એકદમ ઠંડુ બનાવી દીધું હતું. આ દરમિયાન કોઈએ કહ્યું – ‘વરિષ્ઠતાના પ્રતીક તરીકે આ સફેદ ટુવાલ ભારતીય નવીનતા છે’. તો કોઈનો જવાબ હતો – ‘જ્યારે એસી નહોતા ત્યારે એ જમાનામાં સફેદ રૂમાલ એ ભેજને રોકવા માટે દેશી જુગાડ હતો’.
સફેદ ટુવાલનો બ્રિટિશ ઇતિહાસ
આ દરમિયાન, IRS અધિકારી વિકાસ પ્રકાશ સિંહે જવાબ આપ્યો, ‘સફેદ ટુવાલ’ ભારતીય નોકરશાહીમાં હંમેશા એક વિચિત્ર મામલો રહ્યો છે. પરંતુ વાસ્તવમાં તેની શરૂઆત બ્રિટિશ કાળમાં થઈ હતી. તેની પાછળનું મુખ્ય કારણ એ જમાનામાં બનેલી પાતળી ગાદીવાળી ખુરશીઓ હતી. ઠંડીથી બચાવવા માટે ટુવાલનો પણ ઉપયોગ થતો હતો. જ્યારે ઉનાળામાં અંગ્રેજ અધિકારીઓ પણ તેનો પરસેવો શોષવા માટે ઉપયોગ કરતા હતા. અમે બ્રિટિશ યુગથી આ પરંપરા સાથે જોડાયેલા છીએ, જે આજ સુધી ચાલુ છે.
સફેદ ટુવાલનું રાજકીય જોડાણ
સફેદ ટુવાલનો પણ પોતાનો અલગ અભિગમ હોય છે. સફેદ ટુવાલનો આ ટ્રેન્ડ માત્ર સરકારી અધિકારીઓ દ્વારા જ ઉપયોગમાં લેવામાં આવતો નથી, પરંતુ ભારતીય રાજકારણમાં પણ તેનો મોટા પ્રમાણમાં ઉપયોગ થાય છે. તમે રાજકારણીઓ અને મંત્રીઓની ખુરશીઓમાં પણ આ જોયું હશે. એટલા માટે સફેદ ટુવાલ હંમેશા ‘ભારતીય સત્તા રાજકારણ’ સાથે સંકળાયેલા છે.
