ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની. ભાગ્યે જ કોઈ ભારતીય હશે જેણે આ નામ ના સાંભળ્યુ હોય. ભારતીય ઇતિહાસનાં પાનામાં આ કંપનીનું નામ કાળી શાહીમાં લખાયેલું છે. આ એ જ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની છે કે જેમની સામે ભારતીય ક્રાંતિકારીઓએ સ્વતંત્રતા સંગ્રામ માંડ્યો હતો. એક સમયે આપણા પર ભારતીયો પર રાજ કરનારી આ કંપની આજે એક ભારતીયના હાથમાં આવી છે.
ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીની શરૂઆત 1600ની સાલમાં થઈ, ત્યારે કોઈએ વિચાર્યું ન હતું કે એક દિવસ આ કંપની વિશ્વના દરેક ખૂણામાં પહોંચી જશે અને ધંધો કરશે. બ્રિટનમાં સમુદ્ર દ્વારા માલ લાવવાની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. તે સમયે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ભારતમાં પગથિયાં રાખ્યાં હતાં અને અહીંથી પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કર્યો હતો. તેઓ ભારત સાથે ચા, મસાલા અને આવી ઘણી વસ્તુઓ માટે વ્યવહાર કરતા હતા જે યુરોપિયન દેશોમાં હાજર ન હતા.
ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ વિશ્વભરમાં 50% વેપાર કબજે કર્યો અને આ દ્વારા તેણે ઘણી સંપત્તિ મેળવી, તેણે ઘણા દેશોને કબજે કરી લીધા જેમાં ભારત પણ એક હતું. લગભગ 200 વર્ષો સુધી, આ કંપની ભારતીયો પર આધિકાર રહી, પરંતુ 1857માં, મેરઠમાં સ્વતંત્રતાની પ્રથમ બળવોએ આ કંપની પર એવી અસર કરી કે તેમનો વ્યવસાય આકાશમાંથી રાતોરાત જમીન પર આવી ગયો.
ભારત છોડ્યા બાદ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની ખૂબ જ ખરાબ હાલતમાં હતી. તેનો આખો ધંધો દિવસેને દિવસે ડૂબતો જતો હતો. બ્રિટિશ સરકારે પણ તેની મદદ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.આ વર્ષ 2003 છે. જ્યારે ભારતીય ઉદ્યોગપતિ સંજીવ મહેતાને જાણ થઈ કે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની હવે તેના પગ પર ઊભી રહી શકે તેમ નથી, ત્યારે તેણે તરત જ તેમની ઑફિસની મુલાકાત લેવાનું નક્કી કર્યું.
એવું કહેવામાં આવે છે કે સંજીવે ત્યાં જતા પહેલા વિચાર કર્યો હતો કે તે ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની ખરીદશે. એક રીતે, તે તેમની બાજુએ ભારતીયોને ભેટ હતી. સંજીવ કહે છે કે કંપનીના શેર ખરીદવા માટે તેની પાસે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીની ઑફિસમાં માત્ર 20 મિનિટનો સમય હતો. તે 20 મિનિટની પ્રથમ 10 મિનિટમાં, તે જાણતા હતા કે કંપની તેના ઘૂંટણ પર આવી ગઈ છે. તે ફક્ત તેને વેચવાની આશા રાખતો હતો. માત્ર 20 મિનિટમાં સંજીવને કંપનીમાં મોટો હિસ્સો મળી ગયો.
ફક્ત એક જ વર્ષમાં, સંજીવે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના બાકીના 38 હિસ્સેદારો પાસેથી તેમના શેર ખરીદ્યા અને કંપનીને સંપૂર્ણપણે પોતાની બનાવી દીધી. આટલું જ નહીં ભારતીય ઉદ્યોગપતિ આનંદ મહિન્દ્રાએ પણ સંજીવની ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીમાં રોકાણ કર્યું હતું.
ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની આખી દુનિયામાં જાણીતી છે અને તેના દ્વારા સારા ધંધા થઈ શકે છે. આને કારણે હવે સંજીવ ટૂંક સમયમાં લંડનમાં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીને ફરીથી લોંચ કરશે અને તેને સ્ટોર તરીકે લાવશે. આ વખતે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની ચા, મસાલા અને રેશમનું વેચાણ કરશે નહીં, પરંતુ તેના બદલે તે લક્ઝરી વસ્તુઓમાં ડીલ કરશે. એટલું જ નહીં, આગામી સમયમાં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીનો સ્ટોર પણ ભારતમાં ખોલવામાં આવશે.
સંજીવ મહેતાએ આજે દુનિયાને બતાવ્યું કે આપણે ભારતીય લોકો ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની ખરીદીને કંઇ પણ કરી શકીએ છીએ. ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની, જેણે ભારતીય પર શાસન કર્યું હતું, તે હવે ભારતીય લોકો દ્વારા શાસન કરશે, ફક્ત આ જોતા જ દરેકના ચહેરા પર સ્મિત આવશે. આ એક ઐતિહાસિક નિર્ણય હતો જેના માટે સંજીવ આવતા ઘણા વર્ષો સુધી યાદ રહેશે.
