આપણા દેશના લગભગ 80% લોકો ટ્રેનમાં મુસાફરી કરે છે. ચાલતી ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવાની એક અલગ જ મજા છે. પ્લેટફોર્મ પર ટ્રેનની રાહ જોવી, બારીમાંથી લીલાછમ વૃક્ષો અને બદલાતી ઋતુઓ જોવી, આસપાસના મુસાફરોની રમૂજી વાતો સાંભળવી, દરેક સ્ટેશન પર ‘ચાય ચાય’ની બૂમો પાડતા ચાવાળાને જોવું, વગેરે વગેરે.
ટ્રેનમાં મુસાફરી દરમિયાનનો દરેક અનુભવ ખૂબ જ યાદગાર હોય છે. આ જ કારણ છે કે લોકો તેમના મનપસંદ પરિવહન વિશે દરેક નાની-નાની વાત જાણવા માટે ઉત્સુક હોય છે. શું તમે જાણો છો કે કેટલીક ટ્રેનોમાં જનરેટર પણ લગાવવામાં આવ્યા છે?
હવે તમે વિચારતા હશો કે ટ્રેન કોલસા પર ચાલે છે, તો તેમાં જનરેટર લગાવવાનો શું તર્ક છે. તો ચાલો તમને જણાવીએ કે ટ્રેનમાં જનરેટર કાર કેમ લગાવવામાં આવે છે?
દરેક ટ્રેનમાં જનરેટર કાર હોતી નથી
ખરેખર, દરેક ટ્રેનમાં ‘જનરેટર કાર’ હોતી નથી. પરંતુ કેટલીક ટ્રેનોમાં જનરેટર છે. જે ટ્રેનમાં LHB એટલે કે લોડ જનરેશન સિસ્ટમ કોચનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, તેમાં જનરેટર કાર લગાવવામાં આવે છે. મતલબ કે એલએચબી કોચનો ઉપયોગ કરતી તમામ ટ્રેનોમાં ‘જનરેટર કાર’નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
‘જનરેટર કાર’ શા માટે જરૂરી છે?
અગાઉના ICF (ઇન્ટેગ્રલ કોચ ફેક્ટરી) કોચમાં, કોચની નીચે સ્થાપિત અલ્ટરનેટર દ્વારા વીજ પુરવઠો પૂરો પાડવામાં આવે છે. આ કોચને સેલ્ફ પાવર જનરેટીંગ કોચ પણ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ LHB કોચમાં પોતાની જાતે પાવર જનરેટ કરવાની સિસ્ટમ નથી.
આ સમગ્ર ટ્રેનને પાવર સપ્લાય કરવા માટે ‘જનરેટર કાર’ હોવી જરૂરી છે. ટ્રેનમાં જો ‘જનરેટર કાર’ કામ કરવા સક્ષમ ન હોય તો ઈમરજન્સી માટે તેમાં સ્ટેન્ડ બાય પાવર કાર લગાવવી પડે છે. આ રીતે, દરેક LHB કોચની પાછળ અને આગળ પાવર કાર લગાવવામાં આવે છે. આ સિસ્ટમને એન્ડ-ઓન જનરેશન કહેવામાં આવે છે.
ટ્રેનોમાં પેન્ટ્રી કારની ભૂમિકા શું છે?
પેન્ટ્રી કારને રેલવે સિસ્ટમનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવે છે. અહીંથી મુસાફરો માટે ભોજનની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો મુસાફરોની સુવિધા માટે ખાણી-પીણીનો સંગ્રહ કરવાની જગ્યાને પેન્ટ્રી કાર કહેવામાં આવે છે. આજકાલ ‘પેન્ટ્રી કાર’માં સ્ટોરની સુવિધા પણ આપવામાં આવી છે.
કઈ ટ્રેનોમાં ‘પેન્ટ્રી કાર’ સુવિધા છે?
ટૂંકા અંતરની ટ્રેનોમાં ‘પેન્ટ્રી કાર’ હોતી નથી. તમને એવી ટ્રેનોમાં આ સુવિધા નહીં મળે જેની મુસાફરી માત્ર 4 થી 6 કલાકની છે. આ સુવિધા માત્ર લાંબા અંતરની ટ્રેનોમાં જ આપવામાં આવે છે. આ ટ્રેનોમાં એક્સપ્રેસ, રાજધાની, પેસેન્જર, શતાબ્દી વગેરે જેવી ટ્રેનોનો સમાવેશ થાય છે.
