જ્યારે ટીવી પર રસોઈ શોની વાત આવે છે, ત્યારે પહેલો ચહેરો જે ધ્યાનમાં આવે છે તે સંજીવ કપૂરનો છે. સફેદ કપડાં પહેરેલો માણસ, વિવિધ વાસણોમાં તૈયાર કરેલી વાનગીઓ શીખવતો અને મૈત્રીપૂર્ણ સ્વરમાં રસોઈ બનાવતો. ભાગ્યે જ એવું કોઈ ઘર હશે જ્યાં મમ્મીએ ટીવી પર તેની રેસીપી જોયા પછી રસોડામાં ભોજન ન બનાવ્યું હોય.
સંજીવ કપૂરનો જન્મ 10 એપ્રિલ 1964ના રોજ અંબાલામાં થયો હતો. તેના પિતા સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયામાં કર્મચારી હતા. પિતા બેંકમાં નોકરી કરતા હતા, આ કારણે સંજીવ ભારતના ઘણા શહેરોમાં રહેતા હતા- મેરઠ, સહારનપુર, દિલ્હી. સંજીવ કપૂરે ઘણા શહેરોમાં શાળાનું શિક્ષણ પણ પૂરું કર્યું.
ધોરણ 9માં સંજીવ કપૂરે મુખ્ય વિષય તરીકે જીવવિજ્ઞાન લીધું. તે જમાનામાં, બાળકો કાં તો એન્જિનિયર અથવા ડોક્ટર બનતા હતા, સંજીવ કપૂર ડોક્ટર બનવા માંગતા હતા. એક વખત તેને ઈલેક્ટ્રોન માઈક્રોસ્કોપ બનાવવાનું કહેવામાં આવ્યું. સંજીવ આકૃતિ દોરે છે અને શિક્ષક પાસે લઈ જાય છે, શિક્ષકે આખી આકૃતિ પર લાલ પેનથી લેબલ લખ્યું અને સંજીવને આ ગમ્યું નહીં.આ ઘટનાએ સંજીવના જીવનને નવો વળાંક આપ્યો. તેને 12 માં 80% ગુણ મળ્યા પરંતુ તે અન્ય વિદ્યાર્થીઓની જેમ દોડમાં ભાગવા માંગતો ન હતો.
સંજીવ કપૂરને દિલ્હીમાં આર્કિટેક્ચરનો અભ્યાસ કરતા ખબર પડી, આખા ભારતમાં માત્ર 15-20 બેઠકો હતી. તેણે પરીક્ષા આપી પણ તેનું નામ પ્રતીક્ષા યાદીમાં આવ્યું. સંજીવ કપૂરના મિત્ર જસમીત સિંહ સની હોટલ મેનેજમેન્ટનું ફોર્મ ભરી રહ્યા હતા. તેણે ક્યારેય પુસા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હોટલ મેનેજમેન્ટ કરવાનું વિચાર્યું પણ નહોતું. સંજીવે ફોર્મ ભર્યું, ઇન્ટરવ્યુનો કોલ પણ આવ્યો પણ તે ઇન્ટરવ્યૂ માટે ગયો નહીં.
સંજીવ કપૂરે એક મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે, હું હંમેશા કહું છું કે હું ભૂલથી રસોઇયો બની ગયો, હું કંઇક અલગ કરવા માંગતો હતો, હું આર્કિટેક્ટ બની શકતો હતો. કારકિર્દી તરીકે રસોઇ કરવી એ મારી બાળપણની મહત્વાકાંક્ષા નહોતી. તે હમણાં જ થયું, અને પછી મેં ક્યારેય પાછું વળીને જોયું નહીં. તેને જોયું નહીં અને હું ખૂબ ખુશ છું.
જસમીતના કહેવાથી સંજીવ ઇન્ટરવ્યૂ માટે ગયો હતો. તેની પસંદગી થઈ પરંતુ તે પછી પણ તે પ્રવેશ લેવા માટે ગભરાઈ ગયો. સંજીવે સંસ્થામાં કેટરિંગ અને ન્યુટ્રિશન કોર્સમાં એડમિશન લીધું. 3 વર્ષ દરમિયાન, સંજીવ રસોઈ, ભોજન પીરસવા, કેટરિંગ, એકાઉન્ટન્સી બધું જ શીખ્યા.
1984માં પાસ આઉટ થયા બાદ તેમણે ITDC અશોક હોટલ જેવી ઘણી હોટલોમાં તાલીમ લીધી. તેઓ વારાણસીની ITDC અશોક હોટેલમાં 6 વર્ષ સુધી એક્ઝિક્યુટિવ શેફ હતા. વારાણસીમાં, તે અન્ડરસ્ટુડી રસોઇયા તરીકે કામ કરતો હતો પરંતુ હોટલ મેનેજરને લાગ્યું કે તે રસોઇયા સ્ટાફના વડા બની શકે છે.
એ જમાનામાં ઝી ટીવી શરૂ થયું. એક દિવસ ચેનલના એક વ્યક્તિએ સંજીવ કપૂરનો સંપર્ક કર્યો અને કહ્યું કે ચેનલ તેની સાથે કુકરી શો કરવા માંગે છે.
આ શોને અગાઉ ‘શ્રીમાન બાવર્ચી’ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. સંજીવ કપૂરને આ નામ ન ગમ્યું અને શોનું નામ બદલીને ‘ખાના ખઝાના’ કરી દીધું.
એક ઈન્ટરવ્યુમાં સંજીવ કપૂરે કહ્યું હતું કે, શોના દરેક એપિસોડમાં અલગ અલગ હોટેલ શેફ બનવાના હતા અને તેઓ જુદી જુદી વાનગીઓ કહેવાના હતા. તે સમયે શોના નિર્માતા અને નિર્દેશક હંસલ મહેતા હતા. તે આવ્યા અને મને મળ્યા અને હું ખાના ખઝાનાનો એકમાત્ર રસોઇયો બન્યો.
આ શોએ પ્રેક્ષકોનો અપાર પ્રેમ મેળવ્યો અને ઘણા વર્ષો (લગભગ 17 વર્ષ) સુધી ભારતીય ટેલિવિઝનનો શ્રેષ્ઠ રસોઈ શો રહ્યો. ખાના ખઝાનાને 2002, 2004 અને 2010માં ઇન્ડિયન ટેલિવિઝન એકેડેમી એવોર્ડ્સ દ્વારા બેસ્ટ કૂકરી શો આપવામાં આવ્યો હતો. આ સિવાય તેમને ઘણા રાંધણ પુરસ્કારો પણ મળ્યા છે.
સંજીવ કપૂર પાસે હવે પ્રીમિયમ કુકવેર, એપ્લાયન્સ બ્રાન્ડ વન્ડરચેફથી લઈને ટીવી ચેનલ ફૂડફૂડ સુધીના ઘણા બિઝનેસ છે. તે ઘણી બ્રાન્ડ્સના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર પણ છે. 2017માં, સંજીવ કપૂરને પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
