રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડાયરેક્ટર મુકેશ અંબાણી આજે જે સ્થાન પર છે, તે માત્ર અને માત્ર તેમની મહેનતના આધારે છે. વર્ષ 2002માં જ્યારે ધીરુભાઈ અંબાણીનું અવસાન થયું ત્યારે તેમણે બંને પુત્રો મુકેશ અંબાણી અને અનિલ અંબાણીને પોતાની સંપત્તિમાં સમાન હિસ્સો આપ્યો હતો, પરંતુ આજે નાનો પુત્ર અનિલ અંબાણી ગરીબીની આરે છે, જ્યારે મોટો પુત્ર મુકેશ અંબાણી સૌથી અમીર વ્યક્તિ બની ગયો છે. એશિયામાં. હાલમાં મુકેશ અંબાણી વિશ્વના ટોપ 10 સૌથી અમીર લોકોની યાદીમાં 10મા નંબરે છે.
ખરેખર, મુકેશ અંબાણીએ તાજેતરમાં એશિયા ઇકોનોમિક ડાયલોગ 2022માં હાજરી આપી હતી. આ દરમિયાન તેમણે ઘણા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર પોતાના મંતવ્યો આપ્યા. તેમણે ‘ગ્રીન એનર્જી’ ને ‘ભારતીય અર્થતંત્ર’ વિશે ઘણી વાતો કહી. આ દરમિયાન મુકેશ અંબાણીએ કહ્યું કે વર્ષ 2030 સુધીમાં ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી અર્થવ્યવસ્થા બની જશે. આ સિવાય તેમણે અન્ય ઘણા મુદ્દાઓ પર પણ ખુલીને વાત કરી હતી.
મુકેશ અંબાણી
એવા ઓછા પ્રસંગો છે જ્યારે એશિયાના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ મુકેશ અંબાણી પોતાની સફળતાનો શ્રેય બીજા કોઈને આપે છે. ‘એશિયા ઈકોનોમિક ડાયલોગ 2022’ દરમિયાન તેણે પોતાની સફળતા પાછળ બે લોકોનો હાથ હોવાનું જણાવ્યું. આ દરમિયાન, ‘પુણે ઈન્ટરનેશનલ સેન્ટર’ના તેમના બે ગુરુઓનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે કહ્યું કે ‘આજે તેમના માર્ગદર્શનને કારણે’ ‘રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ’ નવી ઊંચાઈઓને સ્પર્શી રહી છે. આ બંને માણસોએ જે દ્રષ્ટિ અને કાર્ય સાથે નેતૃત્વ કર્યું છે, તે બંને માટે આદર અને પ્રશંસાને પાત્ર છે.
કોણ છે મુકેશ અંબાણીના આ બે ગુરુ?
મુકેશ અંબાણીએ જે બે ગુરુઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે તેમાં પહેલું નામ ડૉ.રઘુનાથ માશેલકરનું છે, જ્યારે બીજું નામ ડૉ.વિજય કેલકરનું છે. છેલ્લા 5 દાયકાઓથી, ડૉ. રઘુનાથ માશેલકર અને ડૉ. વિજય કેલકરે ભારત સરકારની ઘણી મહત્વપૂર્ણ પહેલોનું નેતૃત્વ કર્યું છે. મુકેશ અંબાણી ભારત સરકારની ઘણી મોટી યોજનાઓનો હિસ્સો રહી ચૂકેલી આ બે હસ્તીઓને પોતાના ગુરુ માને છે.
કોણ છે ડૉ. રઘુનાથ માશેલકર?
રઘુનાથ અનંત માશેલકર રમેશ માશેલકર તરીકે પણ ઓળખાય છે. દેશના સૌથી મોટા કેમિકલ એન્જિનિયર તરીકે જાણીતા, 79 વર્ષીય ડૉ. માશેલકર ‘કાઉન્સિલ ઑફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ (CSIR)’ના ડિરેક્ટર જનરલ રહી ચૂક્યા છે. વર્ષ 2004થી 2006 દરમિયાન, તેમણે ‘નેશનલ ઈન્ડિયન સાયન્સ એકેડમી’ના પ્રમુખ તરીકે પણ કામ કર્યું છે. આ સંસ્થાઓ ઉપરાંત, ડૉ. માશેલકર વર્ષ 2007થી 2018 સુધી ‘ઈન્સ્ટિટ્યુશન ઑફ કેમિકલ એન્જિનિયરિંગ’ના પ્રમુખ, ‘ગ્લોબલ રિસર્ચ એલાયન્સ’ના પ્રમુખ પણ રહી ચૂક્યા છે. વિજ્ઞાન અને કેમિકલ એન્જિનિયરિંગના ક્ષેત્રમાં તેમના વિશેષ યોગદાન બદલ તેમને ‘પદ્મ વિભૂષણ’, ‘પદ્મ ભૂષણ’ અને ‘પદ્મ શ્રી’થી નવાજવામાં આવ્યા છે.
ડૉ. રઘુનાથ માશેલકર ‘એકેડેમી ઑફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇનોવેટિવ રિસર્ચ’ (એસીએસઆઈઆર)ના પ્રથમ પ્રમુખ પણ રહી ચૂક્યા છે. આ ઉપરાંત, તેઓ વડાપ્રધાનની ‘વૈજ્ઞાનિક સલાહકાર પરિષદ’ના સભ્ય અને એક પછી એક સરકારો દ્વારા રચાયેલી કેબિનેટની ‘વૈજ્ઞાનિક સલાહકાર સમિતિ’ના સભ્ય પણ રહી ચુક્યા છે.
તેમણે ‘નેશનલ ઓટો ફ્યુઅલ પોલિસી’થી લઈને ‘ભારતીય ડ્રગ રેગ્યુલેટરી સિસ્ટમ’માં સુધારો કરવા અને નકલી દવાઓના જોખમને પહોંચી વળવા સુધીના વિવિધ મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવા માટે 12 ઉચ્ચ-સત્તાવાળી સમિતિઓની અધ્યક્ષતા કરી છે. તેમણે ‘ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના’ની તપાસ માટે સરકાર દ્વારા એક વ્યક્તિના તપાસ પંચ માટે અને ‘મહારાષ્ટ્ર ગેસ ક્રેકર કોમ્પ્લેક્સ અકસ્માત’ની તપાસ માટે સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે પણ કામ કર્યું છે.
કોણ છે ડૉ. વિજય કેલકર?
મુકેશ અંબાણીના બીજા ગુરુ ડૉ.વિજય કેલકર પણ ઓછા નથી. 79 વર્ષીય ડૉ. વિજય કેલકર દેશના જાણીતા અર્થશાસ્ત્રી છે. તેઓ હાલમાં ફોરમ ઓફ ફેડરેશન, ઓટાવા અને ઈન્ડિયા ડેવલપમેન્ટ ફાઉન્ડેશનના અધ્યક્ષ અને જનવાણીના અધ્યક્ષ છે. જનવાણી એ પુણેમાં ‘મહારત્તા ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ, ઇન્ડસ્ટ્રીઝ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર’ની સામાજિક પહેલ છે. ડૉ. કેલકરને 4 જાન્યુઆરી 2014ના રોજ આંધ્ર પ્રદેશના ‘શ્રી સત્ય સાઈ સેન્ટ્રલ ટ્રસ્ટ’ના ટ્રસ્ટી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
ડૉ. વિજય કેલકર જાન્યુઆરી 2010 સુધી ‘નાણા પંચ’ના અધ્યક્ષ પણ હતા. આ પહેલા તેઓ 2002 થી 2004 સુધી નાણામંત્રીના સલાહકાર પણ હતા. ભારતમાં આર્થિક સુધારામાં તેમણે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ પહેલા, 1998 થી 1999 સુધી, ડૉ. કેલકર ભારત સરકારના ‘નાણા સચિવ’ પણ હતા. 1999માં, તેમનું નામ ઈન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (IMF) ના બોર્ડમાં ભારત, બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન અને શ્રીલંકા માટે એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર તરીકે પણ રાખવામાં આવ્યું હતું.
મુકેશ અંબાણીની કંપની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ એનર્જી, પેટ્રોકેમિકલ્સ અને નેચરલ ગેસના ક્ષેત્રમાં દેશની સૌથી મોટી કંપની માનવામાં આવે છે. ડો.રઘુનાથ માશેલકર અને ડો.વિજય કેલકરે આ ક્ષેત્રમાં નિપુણતા મેળવી છે. છેલ્લા ઘણા દાયકાઓથી મુકેશ અંબાણી સમયાંતરે આ બંને દિગ્ગજો પાસેથી અભિપ્રાય લેતા રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે તેઓ ડૉ.રઘુનાથ માશેલકર અને ડૉ.વિજય કેલકરને પોતાના ગુરુ માને છે.
